Leden van de parlementaire werkgroep Toekomstverkenning van de Jeugdzorg laten doorschemeren dat in hun analyse een paar ontwikkelingen klip en klaar zijn:

- Eerder hulp in gezinnen die dat nodig hebben (hands-on werkers met beslisruimte)

- Indicering overhevelen naar gemeentes (CJG)

- Een beweging op gang brengen van zwaar residentieel naar gezinsvormen.

In het licht van dat laatste heb ik kritisch gekeken naar het recente advies van de Werkgroep gezinshuizen CAO Jeugdzorg aan het OAJ (overleg arbeidsvoorwaarden jeugdzorg) inzake de bepalingen in de CAO in relatie tot de positie van gezinshuisouders en mogelijke wijzigingen van die CAO.

Dit advies moet m.i. de groei en ontwikkeling van het aantal gezinshuizen stimuleren.

Het advies is ver uitgewerkt en op meerdere thema’s zeer gedetailleerd.

Als lastige onderwerpen worden genoemd:

- de formatieomvang

- arbeidstijden

- verlof.

Karakteristiek voor het advies en de uitwerking is de benadering van de gezinshuisouder als werknemer. Als uitgangspunt van de afspraken wordt genomen dat het totaal aan afspraken vergelijkbaar moet zijn met de rechten die werknemers hebben op grond van de CAO.

Vervolgens zijn er allerlei adviezen m.b.t. opname verlof, inhoudingen, voeding en inwoning.

Veel beter......

Hoewel ik niet twijfel aan de intenties van de opstellers denk ik dat het beter kan, veel beter zelfs.

Gezinshuisouders moet je niet willen benaderen als andere medewerkers; zij brengen jongeren in het verlengde van hun eigen leven, 24 uur per dag en 7 dagen per week.

Dat vraagt om wat anders dan een traditionele arbeidsovereenkomst!

Er staan twee adviezen in het advies van de werkgroep, die mijns insziens het primaire karakter van een gezinshuis aantasten.

In artikel 17 lid 9 sub B, wordt voorgesteld dat "de gezinshuisouder recht heeft op minimaal 20 vrije weekenden per jaar."

Daarmee wordt een gezinshuis een kunstmatig ingerichte leefvorm.

Het doorvoeren van 20 vrije weekenden lijkt me de doodsteek voor gezinshuizen. Dit werkt dusdanig kostenverhogend voor instellingen dat gezinshuizen geen aantrekkelijke hulpvorm meer zullen zijn.

Nog los daarvan; ik denk dat je niet meer kunt spreken van gezinshuizen, wanneer die 20 weekenden bepaling opgenomen wordt.

Kenmerkend voor gezinshuizen is dat je kinderen in het verlengde van je eigen leven brengt. Dat is geen deeltijdkeuze.

Het primaire karakter van een gezinshuis is een stevig gezin met professionaliteit op het gebied van jeugdzorg en niet een kunstmatige leefvorm met gezinselementen.

Gezinshuisouders zijn vooral professioneel in hun sociale ouderschap. En bij sociaal ouderschap hoort 24 uur beschikbaarheid.

Tot slot adviseert de werkgroep dat het OAJ een advies moet geven over de tariefstelling van franchisers……

Tevens adviseert zij het OAJ om een uitspraak te doen over het minimaal aantal kinderen in een gezinshuis…..Beiden noem ik grensoverschrijdend gedrag…….

Paradigma-shift

Waar gaat het nu eigenlijk om?

Volwassen mensen, bekwaam in opvoeden in de eigen context, worden gezien en behandeld als medewerkers die een klus klaren voor anderen en voor wie de zaken geregeld moeten worden.

In de CAO is het paradigma dat je tijd ruilt tegen geld en daarom is een regeling met weekenden, verlof en vakantie ook logisch.

In de werkelijkheid van het gezinshuis is het andersom. Je leeft/werkt altijd (7x24) en moet net als iedereen af en toe van context en omgeving veranderen om vitaal te blijven. Wat dat is, is altijd heel persoonlijk gebonden en verdraagt zich slecht met 'paternalistische' (wij weten wat goed voor u is) regelingen in een CAO. Met alle respect voor gezinshuisouders in loondienst: de CAO en 'de kracht van het professionele gewone leven' verdragen zich gewoon slecht met elkaar. In de praktijk wordt een eigen regeling opgetuigd of allerlei gewoonterecht 'gedoogd'.

Letterlijk de CAO Jeugdzorg uitvoeren voor gezinshuisouders is niet te doen.

Andere werkelijkheid, andere overeenkomsten

Bij een gezinshuis hoort geen arbeidsovereenkomst maar een intentie tot continuïteit voor meerdere jaren.Bij gezinshuizen hoort geen CAO maar een samenwerkingsovereenkomst met ouders, zorgaanbieders en andere partijen. Wij hebben dat geregeld in een franchisevorm, maar het kan ook anders.

Werkgever/werknemer constructies geven recht van sturen aan behandel- en managementfunctionarissen die zelf nooit in de 'loopgraven' hebben gestaan en dus scheef sturen.

Job Cohen rept in de van der Wielenlezing (maart 2010) van "de frontsoldaten van onze samenleving", die geconfronteerd worden met "gedetailleerde verantwoordingsvragen en toenemende regeldruk". *

Bij gezinshuizen gaat het om ondernemerschap in een mengvorm van rentmeesterschap (goed beheer van de middelen) en opvoedkunst (begeleiding van de ontwikkeling).

Op die manier kan gewerkt worden aan een empowerde praktijk van gezinshuizen en een substantiële verbetering van de residentiële jeugdzorg.

En dat komt met name de uithuisgeplaatste jongere ten goede.

Gerard Besten

* Job Cohen, van der Wielenlezing, 26 maart 2010 Leeuwarden