Ooit, in een grijs verleden, maakte ik deel uit van het dienstplichtig leger van Nederland. In die tijd

begin jaren 70, werd ik regelmatig aangesproken met ‘Hoop des vaderland’ en ‘Nederlands hoop in bange dagen’.

Ik trok dan een beetje mijn schouders op en dacht bij mezelf: “Nou ja, als je het van mij moet hebben….”

Eind december 2011 promoveerde historica Angela Crott. aan de Radboud Universiteit op onderzoek naar opvoedingsliteratuur over jongens tussen 1882 en 2005.

De titel:” Van Hoop des Vaderlands naar ADHD’er”. [1]

“Begin twintigste eeuw werden jongens nog gezien als man-in-wording, op weg naar een belangrijke rol in de maatschappij. Dat ze in de tussentijd brutaal en baldadig waren hoorde erbij. Tegenwoordig zijn diezelfde eigenschappen een probleem.”

Nadat ik haar proefschrift  had gelezen, ontstond bij mij het beeld van een dappere ridder die zichzelf een aantal decennia later als Don Quichotte terugvindt. Ziedaar, de jongen anno 2012.

In mijn beleving karakteriseert dit onderzoek tevens de identiteitscrisis waar de jeugdzorg inzit.

We zijn het kwijtgeraakt, dat we jongens (en hun gedrag) kunnen zien in het licht van “man-in-wording”. De jeugdzorg richt zich (teveel) op het directief aanpakken van deviant gedrag.  Ook Micha de Winter e.a. wijzen op een te eenzijdige focus binnen de Jeugdzorg op het gedrag; het gaat om meer, veel meer……..[2]

In haar proefschrift  schetst Angela Crott elf maatschappelijke veranderingen die bijdragen aan het problematiseren van jongensgedrag. Drie daarvan hebben volgens haar zelfs prominent bijgedragen, n.l.:

-          De individualisering;  jongens worden op zichzelf teruggeworpen;

-          De uitbreiding van de leerplicht en m.n. de verwetenschappelijking daarvan en;

-          De vrouwenemancipatie.

Van “Hoop des Vaderlands naar ADHD’er”; we zijn toch wel een eind uit koers geraakt……

De kern van haar bevindingen is, dat we de achterliggende decennia, jongensgedrag zijn gaan problematiseren.

Als je uit koers bent geraakt, hoef je je kompas maar een paar graden bij te stellen om grote verandering te bewerkstelligen. In haar onderzoek reikt  Crott één oplossingsrichting aan: we moeten meer begrip en waardering opbrengen voor jongensgedrag.

Begrip vereist inlevingsvermogen en waardering het besef dat iemand waardevol is.

We zijn bezig met een transitie Jeugdzorg maar ook toe aan een koerswijziging: minder systeemgericht en meer mensgericht. Wanneer we het kompas op deze graden zetten (als organisatie de professional nauwkeurig volgen en servicegericht ondersteunen in het inleven en waarderen), kunnen grote wijzigingen gerealiseerd worde.

Met uiteindelijk het doel: de jongen weer zien als “Hoop des vaderlands”.

Mijn inschatting is, dat het de professional wel lukt om inlevend en waarderend te zijn. Hij heeft daarvoor drie basisvragen waarmee hij aan de slag kan: “Wie ben je? Hoe gaat het met je? Wat kan ik voor je doen?”

Maar: Krijgt de zorgaanbieder het voor elkaar om dienstverlenend te zijn?

Zijn noties als “Positief opvoeden” [3]  toereikend om organisaties op de goede koers te krijgen?

Ik denk dat er meer nodig is; n.l. een bewuste en radicale keuze voor dienstverlening.

De zorgaanbieder die dienstverlenend is  aan de professional, die “de-man-in-wording” ziet achter de baldadige en lawaaierige jongen.

Immers: van hen moeten we het straks hebben……….

Gegroet, gegroet, gij vrolijke en gezonde, lustige en stevige knapen; gegroet, gegroet, gij speelse en blozende hoop des vaderlands! Mijn hart gaat open als ik u zie, in uw vreugde, in uw spel, in uw uitgelatenheid; in uw eenvoudigheid; in uw vermetele moed. Mijn hart krimpt toe, als het bedenkt wat er, ook van u worden moet. Of zult gij, die daar beurtelings een frisse beet uit een zelfde appel doet, in later jaren nooit gewaar worden dat het nodig is de appel in een hoek te nemen en alleen op te eten; ja, de schillen weg te stoppen, en de pitten te zaaien voor uw nakomelingschap? En gij, die daar geduldig uw sterker rug leent aan uw vlugger vriend, die zich op uw schouders verheft om in de boom het spreeuwennest te zoeken, dat heel hoog ligt: zal de ondervinding u de verdrietige wijsheid onthouden, dat het beter is zelf een ladder te krijgen, en zelf het nest uit te halen, dan een goede dienst te doen en af te wachten òf en hoe men u zal belonen?  [4]